MEDIKAL TREND
OKAK 2000

ELEKTROMANYETO TERAPİNİN OSTEOPOROZ ÜZERİNE OLAN ETKİSİ.

S. Seçkiner GÖRGÜN*., Duygu BİLGİNER**., Adem BİLGİN***., Beyhan GÖRGÜN****

                  Osteoporoz, düşük kemik kitlesi ve kemik dokusunun mikro yapısının bozulmasından dolayı kemik kırılganlığında ve firaktür riskinde artış ile karakterize sistemik bir iskelet hastalığı olarak tanımlanmaktadır. (1)

                  1996 (Amsterdam) Dünya Osteoporoz kongresi sonucunda yapılan konsensusa göre Osteoporoz tanımı yeniden düzenlenmiştir. Bu tanımlama Dual enerji X.Ray absorbsiyometre (DEXA) kullanılarak elde edilen değerlere göre yapılmaktadır. Buna göre kemik mineral yoğunluğunu (BMD) genç erişkine göre –1 SD ile –2,5 SD (Standart Sapma) arasında oluşu osteoporoz, -1 SD altında normal. –2,5 SD üzerinde olması ve bir ile birden fazla kırık varlığı yerleşmiş osteoporoz olarak tanımlanır. (2)

                  Osteoporoz yaşlı populasyonda önemli bir sağlık problemidir. Elli yaşın üstünde yaklaşık olarak her 4 kadından birinde ve her 8 erkekten birinde osteoporoz vardır. (3,4)

                  Kemik dokusu, yapım ve yıkım olaylarının sürdüğü yüksek derecede aktif bir dokudur. Kemiğin normal yapısının sürdürülebilmesi bu yapım ve yıkım olayının dengesine bağlıdır. Yaşlanmayla meydana gelen osteoblast aktivitesinde azalma kemik formasyonunda bir azalmaya yol açar. Rezorbsiyon, formasyondan daha fazla olursa kemik kaybı gerçekleşir. (5)

                  Osteoporozun klınik önemi oluşan kırıklardan kaynaklanmaktadır. Aksi halde osteoporozdaki kemik kaybı belirgin bir klınik bulgu vermeden sinsi bir şekilde yıllar boyu ilerleyebilir. (6)

                  Osteoporoz tanı yöntemlerinden DEXA (Dual Enerji X-ray Absorbsiometri) günümüzde altın standart olarak kabul edilir. İki foton hüzmesinin iki farklı enerji ile ölçülmesi esasına dayanır. Radyasyon kaynağı olarak çift enerjili X ışını kullanılır. Ölçülerde taranan alan cm2 ölçülen kemik mineral miktarı gr olarak verilir Dansite ise kemik mineral miktarının alanın bölünmesi ile gr/cm2 olarak verilir. Posteroanterior lomber omurga (L1, L4 ile) kalça (Femur boynu, trokanterik bölge, wards üçgeni) yeterli sonuç verir. Aynı yaş ve cins ortalaması ile oranlanması olan Z-score son yıllarda pek kullanılmamaktadır. Onun yerine genç erişkin kemik dansitesi ile standart deviasyonu kullanılmaktadır. (T-skor) (7,8,9)

                  Erkek osteoporozu ihmal edilen bir sağlık sorunudur. Tüm kalça kırıklarının 1/3’ü erkeklerde oluşmaktadır. Erkeklerdeki kalça ve vertebra kırıkları kadınlardan daha çok morbidite ve mortalıteye sebeb olmaktadır. (10, 11)

 OLGU SUNUMU

                   Bir hastada aldığımız sonucu çok ilginç olması nedeniyle yayınlamayı uygun gördük.

                  Hasta D.İ., Erkek, 54 yaşında. Yaygın sırt, bel, kalça ve bacak ağrısı şikayetleriyle bize başvuran hasta günlük yaşam aktivitelerinde zorlandığını, özellikle geceleri ağrılarının arttığından dert yanmaktaydı. Daha önce yaptırdığı Kemik dansitometri raporunda osteoporoz saptanmış, hasta herhangi bir tedavi görmemiş. Son zamanlarda ağrıları iyice artan hastaya 19 seans elektromanyetik alan tedavisi uygulandı. Hastaya bu tedavinin herhangi bir yan etkisi olmadığı anlatıldı. Tedavi haftada 5 gün olarak tatbik edildi. Tedavi sonrası klınik dansitometrisi çektirildi. Aşağıda tedavi öncesi ve sonrası BMD sonuçları bildirilmiştir.

   TEDAVİ ÖNCESİ:

L2               BMD g/cm2          0,847.,         
genç erişkin           T-skoru – 2,24    %77

Trokanter         BMD g/cm2          0,642.,                 
genç erişkin           T-skoru – 1,41    %81

Ward’s          BMD g/cm2          0,508.,         
genç erişkin           T-skoru – 2,70    %61

TEDAVİ SONRASI:

L2               BMD g/cm2          0,990.,         
genç erişkin           T-skoru – 0,61    %90

Trokanter         BMD g/cm2          0,752.,         
genç erişkin           T-skoru – 0,32    %94

Ward’s          BMD g/cm2          0,678.,         
genç erişkin           T-skoru – 1,04    %71

Olarak saptanmıştır.

TARTIŞMA:

                   Son yıllarda Osteoporozun tedavisi ile ilgili çeşitli ilaçlar kullanılmış, osteoporozu kısmen düzelttiği ve kırık riskini azalttığı gözlemlenmiştir. Literatürde daha çok 1 yıl süre ile medical tedavi gören hastaların sonuçları değerlendirilmiş, değişik sonuçlar elde edilmiştir. Y.V. HD, A.G. Frauman ve arkadaşları primer osteoporozlu erkek hastalarda 12 ay alendronate (10mg/ Gün) kullanmışlar, bu sürenin sonunda BMD Lomber spinada %7,0 ± 2,2%, trokanterde %2,6 ± 1,5% artış saptamışlar, wards üçgeninde bir değişiklik olmadığını gözlemlemişler. Yine BMD (g/cm2) olarak 12 ayın sonunda şu sonuçlar elde edilmiş: Lomber spinada 0,83 ± 0,03 iken, 0,059 ± 0,017 artış, Femur boynunda 0,73 ± 0,02 iken 0,012 ± 0,016 artış, Trochanterde 0,68 ± 0,02 iken 0,010 ± 0,013 artış ve Ward’s üçgeninde 0,53 ± 0,03 iken –0,004 ± 0,017 düşüş saptamışlar. (12).

                   Yine bir çalışmada 10 erkek (33-53 yaş) 10mg/cm2 alendronat ile 6 ay sonunda BMD lomber spinada %3,8 femur boynunda %2,9’ luk artış saptamışlar. (13).

                  Anderson ve arkadaşları 24 osteoporozlu erkeği siklik etidronate ile tedavi etmişler, lomber spinada %5’ lik artış, proksimal femurda önemli bir değişiklik olmadığını bildirmişler. (14).

                  Rajan ve arkadaşları yaşları 32-71 arası olan 24 erkek osteoporozlu hastaya 1 yıl etidronate vermiş, Lumber spina BMD’ sinin değişmediğini gözlemlemişler. (15).

                  Charles H. Chesnut ve arkadaşları 5 yıllık salmon kalsitonin nazal sprey 200-IU tedavisi gören hastalarda Ward üçgeninde BMD’de %1,5 ila %2,0 arasında bir artış saptamışlar, femur boynunda ve trokanterde anlamlı bir klinik bulgu olmadığını bildirmişler. (16).

 SONUÇ:

 Tedavi öncesi ve sonrası BMD değerlerinde elde ettiğimiz sonuçları şu şekilde özetleyebiliriz.

 L2 Lomber spina’da                 %77’ den     %90’a          
%13’ lük artış,

Trokanterde                     %81’ den     %94’ e          
%13’ lük artış

Ward’s üçgeninde               %61’ den     %71’e                   %10’luk bir artış saptanmıştır.

                  Her ne kadar bir hasta üzerinde çalışma yapmamıza rağmen literatürle kıyaslandığında çok daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. Özellikle ward’s üçgeninde artış dikkat çekicidir. Tedavi sadece 19 seans sürmüş, tedavinin non invaziv oluşu başka bir avantajdır.

                  Elektromanyetik alan tedavisinin Osteoporozda medikal tedavi yanı sıra veya tek başına kullanılabilecek etkili ve güvenli bir yöntem olduğu kanısındayız. Pek tabii olarak kullanılan teknik sistemlerin hasta güvenliği nedeniyle CE standardına uygun olması gereklidir, çünkü, CE standardı bir güvenlik standardıdır. Burada kullanılan teknik sistemin yayın frekansı KHz bandında olup, sadece 250 mW. gücündedir.
 

REFERANSLAR

1.      Sambrook PN, Dequeker J. Rasp HH. Osteoporosis Rheumatology Klipper JH. Dieppe PA (ed). 2. Edition London: Mosby Year Book Europe Limited.1998: 36.1-36.10

2.      Consensus Development Conference: World congress on osteoporosis. Amsterdam. 1996

3.      Sankaran SK: Osteoporosis Prevention and Treatment. Pharmacologic Management and treatment implications Durgs Aging 1996: 9: 472-6

4.      Osteoporosis Society of Canada. Clinical practıce guidelines for the diagnosis and management of osteoporosis. Can Med Assoc J. 1996: 155: 1113-33

5.      Galleger JC. The pathogenesis of osteoporosis Bone Miner. 1990:9: 215-227

6.      Melton LJ, Khosla S, Atkinson EJ. O. Fallon WM, Riggs BL: Relationship of bone turnover of bone density and fractures. Journal of Bone Miner Resarch 1997; 12(7): 1083-91.

7.      Karis JA. Mc Closekey EV. Beneton MNC, Bernard J, De Takats D: Bone measurment with DEXA and ultrasaund: Diagnostic and prognostic use. Osteoporosis. Elsevier. 5: 181-190, 1996.

8.      Hagiwara S. Yang S-D-Glüer CC, et al. Noninvasive bone mineral density measurement in the evaluation of osteoporosis İn.Rheumatic Disease Clinıcs of North America Osteoporosis. Lune NE (ed). Philadelphia: WB Saunders Company August 1994: 20 (3): 651-669

9.      Lang P, Steiger P, Faulkner K, GlüerC. Osteoporosis Current techniques and recent deelopments in quantitative bone dansitometry. İn: The radiologic Clinics of North America. Metabolik Bone Disease. Rosenthal Dİ (ed). Philadelphia, WB Saunders Company. 1991; 29 (1): 49-76

10.  Seeman E. Osteoporosis in men. epidemiology, pathophysiology, and treatment possibilities. Am J Med 1993; 95: 5 22-8

11.  Burger H, Van Dacle Pl, Grashuis K, Hofman A, Grobbe e DE, Schutter HE. Vertebral deformities and functional inpairment in men and women. J Bone Miner Res 1997: 12: 152-7.

12.  Ho Y. V., Frauman A. G., Thomson W.and Seeman E., Osteoporoz Int. (2000) 11:98-101. 2000 International Osteoporosis Faundatıon and Natıonal Osteoporosis Faundation.

13.  Sisson de Castro JA. Alendronate treatment ofosteoporosis in men: short term bone mass response. J Bone Miner Res 1996;11:s341.

14.  Anderson F, Francıs R, Bishop J, Rawling D. Effect of intermittent cyclical disodium etidronate therapy on bone mineral density in men wıth vertebral fractures. Age and Ageing 1997;26:359-65.

15.  Rajan K, evans W, Blacker M. Male osteoporosis. Bone Miner 1994;25:s39.

16.  Charles H. Chesnut, III, MD, Stuart silverman, MD, Kim Andriano, PhD, Harry Genant, MD, Alberto Gimona, MD, Steven Harris, MD, Douglas Kiel, MD, MD, Merly LeBoff, MD, Micheal Maricic, MD, Paul Miller, MD, Caje Moniz, MD, Munro Peacock, MD, Peter Richardson, MRCP, Nelson Watts, MD, David Baylink, MD, for the PROOF Study Group. September 2000 The American Journal of Medicine, Vol:109, S:267.

(*) MD., Elektronik tıbbi aletler, hastane tıbbi ve laboratuar techizatları uzmanı.

(**) MD., Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon uzmanı.

(***) MD.

(****) Teknik operatör.

Pag.1  -  Pag.3  -  Radiografie 1  -  Radiografie 2